Τι είναι το cloud και ποιος μπορεί να δει τα δεδομένα σας;

Ενότητα 1: Γιατί ένα ευρωπαϊκό cloud; · Χρόνος ανάγνωσης: 10 λεπτά

Στόχος μαθήματος: Μετά από αυτό το μάθημα θα μπορείτε να εξηγήσετε τι είναι το «cloud», ποιοι φορείς μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση στα δεδομένα σας και γιατί η τοποθεσία του datacenter δεν είναι ολόκληρη η ιστορία.

Βασικές έννοιες: cloud, SaaS, PaaS, IaaS, πάροχος, datacenter, δικαιοδοσία, πρόσβαση διαχειριστή, κρυπτογράφηση κατά τη μεταφορά, κρυπτογράφηση σε ηρεμία, κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο (end-to-end), διαχείριση κλειδιών

Το cloud είναι ο υπολογιστής κάποιου άλλου

Το «cloud» ακούγεται σαν κάτι ασαφές που αιωρείται πάνω από εμάς. Στην πραγματικότητα είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο: τα αρχεία σας, το email και το ημερολόγιό σας βρίσκονται σε υπολογιστές (servers) μιας άλλης εταιρείας, σε ένα κτίριο γεμάτο servers: ένα datacenter. Εσείς νοικιάζετε ένα κομμάτι αυτών των υπολογιστών και το χρησιμοποιείτε μέσω internet.

Πάρτε για παράδειγμα το Bakkerij De Korrel, έναν φούρνο με δώδεκα εργαζομένους και το domain example.com. Η ιδιοκτήτρια, η Sanne, χρησιμοποιεί εδώ και χρόνια ένα γνωστό πακέτο μιας μεγάλης αμερικανικής εταιρείας τεχνολογίας: email στο info@example.com, ένα κοινόχρηστο ημερολόγιο για τα δρομολόγια παράδοσης, συνταγές και προσφορές σε online φακέλους και μια εφαρμογή συνομιλίας με το προσωπικό. Αυτό λειτουργεί μια χαρά. Όμως η Sanne στην πραγματικότητα δεν ξέρει πού βρίσκονται αυτά τα δεδομένα, ούτε ποιοι μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτά.

Τρεις τύποι cloud

Θα συναντήσετε τρία ακρωνύμια. Η διαφορά βρίσκεται στο πόσα αναλαμβάνει ο πάροχος για εσάς:

Αυτό το μάθημα αφορά κυρίως το SaaS: τις υπηρεσίες που χρησιμοποιεί καθημερινά ένας μικρός οργανισμός. Στο SaaS, ο πάροχος αναλαμβάνει σχεδόν τα πάντα. Αυτό είναι εύκολο, αλλά σημαίνει επίσης ότι ο πάροχος έχει σχεδόν τα πάντα στα χέρια του.

Ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση στα δεδομένα σας;

Όταν τα δεδομένα σας βρίσκονται σε μια υπηρεσία cloud, υπάρχουν κατ' αρχήν περισσότεροι φορείς που μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτά εκτός από εσάς:

1. Εσείς και οι συνάδελφοί σας, με τους λογαριασμούς σας. Και όποιος με τον οποίο μοιράζεστε κάτι.
2. Ο πάροχος: διαχειριστές που συντηρούν τα συστήματα, εργαζόμενοι υποστήριξης που σας βοηθούν, και αυτόματα συστήματα (για παράδειγμα φίλτρα spam ή προγράμματα σάρωσης ιών) που διαβάζουν τα δεδομένα σας για να κάνουν τη δουλειά τους.
3. Φορείς που χρησιμοποιεί ο πάροχος: το datacenter, μια εταιρεία που παρέχει υποστήριξη σε άλλη χώρα, ένας προμηθευτής αντιγράφων ασφαλείας. Αυτοί ονομάζονται υποεκτελούντες την επεξεργασία (μάθημα 1.2 και 9.2).
4. Κυβερνήσεις: αστυνομία, δικαιοσύνη και υπηρεσίες πληροφοριών της χώρας στην οποία υπάγεται ο πάροχος, εφόσον το επιτρέπει ο νόμος. Για ποιους νόμους πρόκειται, θα διαβάσετε στο μάθημα 1.3.
5. Επιτιθέμενοι, αν η ασφάλεια είναι ανεπαρκής ή αν κάποιος αποκτήσει τον κωδικό πρόσβασής σας.

Τα σημεία 1 και 5 τα ρυθμίζετε σε μεγάλο βαθμό εσείς οι ίδιοι, με καλούς κωδικούς πρόσβασης και έλεγχο ταυτότητας δύο παραγόντων (μάθημα 7.3). Τα σημεία 2, 3 και 4 εξαρτώνται από τον πάροχο που επιλέγετε. Αυτό είναι το αντικείμενο αυτού του μαθήματος.

Γιατί το datacenter δεν είναι ολόκληρη η ιστορία

Πολλοί πάροχοι λένε σήμερα: «Τα δεδομένα σας βρίσκονται στην Ευρώπη.» Αυτό είναι καλό, αλλά είναι μόνο ένα μέρος της απάντησης. Υπάρχουν τρία επίπεδα:

• Πού βρίσκεται ο server; Η χώρα του datacenter. Αυτό καθορίζει για παράδειγμα ποια αστυνομία μπορεί να έχει φυσική πρόσβαση στο μηχάνημα.
• Ποιος είναι ο πάροχος και ποιος είναι ο ιδιοκτήτης; Μια εταιρεία υπάγεται στο δίκαιο της χώρας όπου εδρεύει. Αν ο ευρωπαϊκός πάροχος είναι θυγατρική μιας αμερικανικής εταιρείας, τότε η αμερικανική μητρική εταιρεία μπορεί να υποχρεωθεί από αμερικανικό δικαστή να παραδώσει δεδομένα που βρίσκονται «υπό τον έλεγχό της», ακόμα και αν αυτά βρίσκονται στην Ευρώπη.
• Ποιος έχει το κλειδί; Αν τα δεδομένα είναι κρυπτογραφημένα, το ερώτημα είναι ποιος μπορεί να τα αποκρυπτογραφήσει.

Η λέξη για το «υπό ποιο δίκαιο υπάγεται κάτι» είναι δικαιοδοσία. Ένας server στη Φρανκφούρτη μιας εταιρείας με μητρική εταιρεία στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάγεται λοιπόν ταυτόχρονα σε δύο δικαιοδοσίες. Στο μάθημα 2.1 θα μάθετε πέντε ερωτήσεις με τις οποίες εξετάζετε αυτό το ζήτημα για κάθε πάροχο.

Κρυπτογράφηση: τρεις τύποι, ένα κρίσιμο ερώτημα

Κρυπτογράφηση σημαίνει να κάνετε τα δεδομένα μη αναγνώσιμα για οποιονδήποτε δεν έχει το σωστό κλειδί. Θα ακούσετε για τρεις τύπους:

Το κρίσιμο ερώτημα είναι πάντα: ποιος διαχειρίζεται το κλειδί; Στην κρυπτογράφηση κατά τη μεταφορά και σε ηρεμία, αυτός είναι ο πάροχος. Αυτό είναι απαραίτητο, γιατί διαφορετικά ο πάροχος δεν θα μπορούσε να εμφανίσει τα αρχεία σας στο πρόγραμμα περιήγησης, να τα αναζητήσει ή να επιτρέψει την επεξεργασία τους σε ένα online office. Σημαίνει επίσης ότι: αν ο πάροχος υποχρεωθεί να παραδώσει δεδομένα, μπορεί τεχνικά να το κάνει.

Η κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο λύνει αυτό το πρόβλημα, αλλά κοστίζει σε ευκολία. Η συνεργασία πάνω σε ένα έγγραφο μέσα από το πρόγραμμα περιήγησης, η αναζήτηση στο περιεχόμενο και η επαναφορά κωδικού πρόσβασης συνήθως δεν λειτουργούν τότε. Κι αν χάσετε το κλειδί, τότε κανείς δεν μπορεί πλέον να ανοίξει τα αρχεία σας. Για τα περισσότερα δεδομένα ενός φούρνου, το e2e δεν είναι απαραίτητο· για έναν φάκελο με, για παράδειγμα, προσωπικούς φακέλους εργαζομένων, μπορεί να αποτελεί σκέψη.

Τι σημαίνει αυτό για το Bakkerij De Korrel

Η Sanne τα καταγράφει με τη σειρά. Το email, το ημερολόγιο και τα αρχεία της βρίσκονται σε μια αμερικανική εταιρεία. Σύμφωνα με τον ιστότοπο αυτής της εταιρείας, τα δεδομένα βρίσκονται «στην Ευρώπη». Όμως η ίδια η εταιρεία υπάγεται στο αμερικανικό δίκαιο και η εταιρεία κατέχει τα κλειδιά. Αυτό δεν είναι λόγος πανικού: δεν έχει συμβεί τίποτα κακό. Όμως η Sanne δεν έχει εικόνα του ποιος μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στο μέλλον, ούτε έχει επιρροή στους κανόνες. Αυτό είναι ακριβώς το ερώτημα που πραγματεύεται αυτό το μάθημα: θέλετε να παραμείνει έτσι, και αν όχι, πώς μεταβαίνετε χωρίς να χάσετε τίποτα;

Σημαντικό να ειπωθεί αμέσως: ένας ευρωπαϊκός πάροχος δεν είναι αυτόματα πιο ασφαλής. Μια κακώς προστατευμένη ευρωπαϊκή υπηρεσία είναι χειρότερη από μια καλά προστατευμένη αμερικανική. Το ζήτημα αφορά δύο πράγματα ταυτόχρονα: καλή ασφάλεια και μια δικαιοδοσία της οποίας γνωρίζετε τους κανόνες και μπορείτε να την υποβάλετε σε έλεγχο από ευρωπαϊκό δικαστήριο.

Αυτό είναι επεξηγηματικό υλικό, όχι νομική συμβουλή.

Στην πράξη: έτσι φαίνεται σε έναν πάροχο

Ένας πάροχος οφείλει να απαντά σε αυτές τις ερωτήσεις ανοιχτά. Στο WebOké, για παράδειγμα, αυτό αναγράφεται στον οδηγό Nextcloud: τα δεδομένα βρίσκονται σε δύο ολλανδικά datacenters, η κίνηση περνάει μέσω https, οι δίσκοι είναι κρυπτογραφημένοι, και όποιος θέλει μπορεί να ενεργοποιήσει κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο για έναν φάκελο, με τους σχετικούς περιορισμούς. Άλλοι ευρωπαϊκοί πάροχοι έχουν παρόμοιες σελίδες, συχνά με ονόματα όπως «Ασφάλεια», «Trust center» ή «Απόρρητο». Αν δεν αναφέρεται πουθενά, ρωτήστε το. Ένας πάροχος που δεν μπορεί να πει πού βρίσκονται τα δεδομένα σας και ποιος έχει πρόσβαση σε αυτά δεν είναι καλή επιλογή.

Σύνοψη

• Το cloud είναι ο υπολογιστής κάποιου άλλου: servers σε ένα datacenter μιας εταιρείας.
• Στο SaaS, ο πάροχος αναλαμβάνει σχεδόν τα πάντα, και έχει επομένως σχεδόν τα πάντα στα χέρια του.
• Εκτός από εσάς, ο πάροχος, οι υποεκτελούντες την επεξεργασία του, οι κυβερνήσεις και οι επιτιθέμενοι μπορούν κατ' αρχήν να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα σας.
• Η τοποθεσία του datacenter είναι ένα επίπεδο· η έδρα και ο ιδιοκτήτης του παρόχου καθορίζουν επίσης σε ποιο δίκαιο υπάγονται τα δεδομένα σας.
• Στην κρυπτογράφηση κατά τη μεταφορά και σε ηρεμία, το κλειδί το έχει ο πάροχος· μόνο στην κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο το έχετε εσείς, με λιγότερη ευκολία.

Κουίζ

Άσκηση

Άσκηση A1.1: Πού βρίσκονται τα δεδομένα σας τώρα; Συμπληρώστε το δικό σας domain (ή ένα domain του οργανισμού σας). Το πρόγραμμα αναζητά πού φτάνει το email σας (MX) και πού βρίσκεται η ιστοσελίδα σας (A/AAAA), καθώς και σε ποιον ιδιοκτήτη δικτύου ανήκουν αυτές οι διευθύνσεις IP. Εσείς συμπληρώνετε εκ των προτέρων ποια εταιρεία και ποια χώρα περιμένετε. Στη συνέχεια συγκρίνετε.

Άσκηση E1.1: Ποιος έχει πρόσβαση; Επιλέξτε μία υπηρεσία που χρησιμοποιείτε καθημερινά (email, αποθήκευση ή chat). Αναζητήστε στον ιστότοπο του παρόχου πού βρίσκονται τα δεδομένα, ποια εταιρεία είναι ο πάροχος και πού εδρεύει, και ποιος τύπος κρυπτογράφησης χρησιμοποιείται. Συμπληρώστε τους πέντε φορείς από αυτό το μάθημα για αυτή την υπηρεσία.

Για περαιτέρω μελέτη

Τα βήματα σε αυτά τα άρθρα ισχύουν για τις υπηρεσίες του WebOké· σε άλλους παρόχους λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο.

• Οδηγός Nextcloud 1.1: Τι είναι το Nextcloud και τι είναι ένα WebOké Nextcloud;
• Οδηγός Nextcloud 3.1: Πώς προστατεύει το WebOké το Nextcloud σας;
• Οδηγός Nextcloud 3.9: End-to-end-encryptie: πότε ναι, πότε όχι
• Εγχειρίδιο WebOké 14.3: WHOIS, αναζήτηση IP και έλεγχος SSL
• NIST SP 800-145, The NIST Definition of Cloud Computing (ορισμός του SaaS, PaaS και IaaS)