Διάρκεια υποστήριξης και αναβαθμίσεις έκδοσης

Ενότητα 4: Λογισμικό και ενημερώσεις · Χρόνος ανάγνωσης: 11 λεπτά

Στόχος μαθήματος: Μετά από αυτό το μάθημα μπορείτε να βρείτε τη διάρκεια υποστήριξης της διανομής σας, γνωρίζετε τι σημαίνει "end of life" για τον server σας και μπορείτε να σχεδιάσετε και να εκτελέσετε με ασφάλεια μια αναβάθμιση έκδοσης (release upgrade).

Βασικές έννοιες: release, LTS, τυπική υποστήριξη, Debian LTS, Ubuntu ESM και Ubuntu Pro, end of life (EOL), /etc/os-release, do-release-upgrade, ελάχιστη και πλήρης αναβάθμιση, πηγές πακέτων τρίτων, snapshot, curl | bash

Κάθε έκδοση έχει ημερομηνία λήξης

Οι αυτόματες ενημερώσεις (μάθημα 4.2) λειτουργούν μόνο όσο η διανομή σας εξακολουθεί να δημιουργεί ενημερώσεις για την έκδοσή σας. Κάθε έκδοση του Debian και του Ubuntu λαμβάνει ενημερώσεις ασφαλείας για μια καθορισμένη περίοδο. Μετά σταματούν: ο server σας δεν λαμβάνει πλέον διορθώσεις, ούτε για σοβαρά κενά ασφαλείας. Αυτό ονομάζεται end of life (EOL).

Ποια έκδοση έχετε, το βλέπετε ως εξής:

anna@web1:~$ cat /etc/os-release
PRETTY_NAME="Debian GNU/Linux 13 (trixie)"
NAME="Debian GNU/Linux"
VERSION_ID="13"
VERSION="13 (trixie)"
VERSION_CODENAME=trixie
...

Στο Ubuntu εμφανίζεται για παράδειγμα VERSION="24.04.3 LTS (Noble Numbat)".

Debian

Το Debian υποστηρίζει πλήρως μια έκδοση για περίπου τρία χρόνια. Στη συνέχεια την αναλαμβάνει η ομάδα του Debian LTS για άλλα δύο χρόνια, με ενημερώσεις ασφαλείας για τα πιο διαδεδομένα πακέτα. Για τις τρέχουσες εκδόσεις (κατάσταση Νοεμβρίου 2026, ελέγξτε στο debian.org/releases):

Το Debian 12 λαμβάνει λοιπόν ακόμη ενημερώσεις μέσω του LTS, αλλά βρίσκεται στην τελευταία του φάση. Έναν νέο server τον εγκαθιστάτε σε Debian 13.

Ubuntu

Το Ubuntu κυκλοφορεί κάθε δύο χρόνια, τον Απρίλιο, μια έκδοση LTS (Long Term Support), με πέντε χρόνια τυπικής συντήρησης ασφαλείας. Με μια συνδρομή Ubuntu Pro (δωρεάν για προσωπική χρήση σε λίγα μηχανήματα) προστίθεται το ESM (Expanded Security Maintenance), έως δέκα χρόνια συνολικά.

Ανάμεσα στις εκδόσεις LTS κυκλοφορούν ενδιάμεσες εκδόσεις (όπως η 25.10) με μόλις εννέα μήνες υποστήριξης. Αυτές δεν προορίζονται για έναν server που πρέπει να λειτουργεί για χρόνια. Για έναν server επιλέγετε πάντα μια έκδοση LTS.

Τι σημαίνει το EOL για εσάς

Ένας server σε έκδοση που δεν λαμβάνει πλέον ενημερώσεις συνεχίζει κανονικά να λειτουργεί. Αυτό ακριβώς είναι το ύπουλο: δεν αντιλαμβάνεστε τίποτα, μέχρι κάποιος να εκμεταλλευτεί ένα κενό ασφαλείας που έχει διορθωθεί παντού εκτός από τον δικό σας server. Επιπλέον:

• νέο λογισμικό (μια νέα έκδοση PHP, μια νέα έκδοση Docker) δεν δημιουργείται πλέον για την έκδοσή σας·
• οι πηγές πακέτων τρίτων σταματούν επίσης, συχνά νωρίτερα·
• όσο περισσότερο περιμένετε, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το άλμα. Το Debian δεν υποστηρίζει την παράλειψη μιας έκδοσης: από το 11 στο 13 πρέπει να περάσετε από το 12.

Γι' αυτό σημειώστε την ημερομηνία EOL του server σας στο ημερολόγιό σας, με μια υπενθύμιση έξι μήνες νωρίτερα.

Δύο τρόποι: αναβάθμιση ή νέα εγκατάσταση

Υπάρχουν δύο σωστές διαδρομές προς μια νέα έκδοση.

1. Αναβάθμιση in-place: ενημερώνετε τον υπάρχοντα server στη νέα έκδοση. Γρήγορο, όλα παραμένουν στη θέση τους, αλλά μεταφέρονται και παλιά υπολείμματα και δικές σας προσαρμογές.
2. Νέα εγκατάσταση: δημιουργείτε έναν νέο server με τη νέα έκδοση, εγκαθιστάτε ξανά τις υπηρεσίες σας (εύκολα με τις σημειώσεις από το μάθημα 10.4 ή με το Docker Compose, ενότητα 9), μεταφέρετε τα δεδομένα από το αντίγραφο ασφαλείας σας και αλλάζετε το DNS (μάθημα 7.1). Περισσότερη δουλειά, αλλά καθαρό αποτέλεσμα, και ταυτόχρονα αποτελεί δοκιμή του αντιγράφου ασφαλείας σας.

Για έναν μικρό server με λίγες υπηρεσίες, μια αναβάθμιση in-place είναι μια χαρά. Αν τρέχει πολύ εξατομικευμένο λογισμικό ή αν ο server έχει ήδη αναβαθμιστεί μερικές φορές, εξετάστε το ενδεχόμενο μιας νέας εγκατάστασης.

Προετοιμασία μιας αναβάθμισης in-place

Φροντίστε για τα εξής πέντε πράγματα πριν ξεκινήσετε:

1. Ένα snapshot στον πίνακα ελέγχου του παρόχου σας, λίγο πριν ξεκινήσετε, καθώς και ένα πρόσφατο αντίγραφο ασφαλείας εκτός του server (ενότητα 8). Ένα snapshot είναι ο γρήγορος δρόμος επιστροφής σας, αν η αναβάθμιση αποτύχει στη μέση.
2. Μια δεύτερη είσοδος: η κονσόλα του παρόχου σας. Εργάζεστε μέσω SSH, και αν οι ρυθμίσεις δικτύου ή ο SSH server αλλάξουν κατά την αναβάθμιση, θέλετε να μπορείτε να συνεχίσετε μέσω της κονσόλας. Οι σημειώσεις έκδοσης του Debian το λένε κατά λέξη: εξασφαλίστε εκ των προτέρων έναν άλλο τρόπο σύνδεσης.
3. Διαβάστε τις σημειώσεις έκδοσης, ιδίως το κεφάλαιο "Issues to be aware of". Για το Debian 13 αναφέρονται εκεί για παράδειγμα: το /tmp βρίσκεται πλέον από προεπιλογή στη μνήμη, το /etc/sysctl.conf δεν διαβάζεται πια (χρησιμοποιήστε το /etc/sysctl.d/), και το /boot πρέπει να είναι αρκετά μεγάλο.
4. Ελέγξτε τις πηγές τρίτων. Πακέτα που δεν προέρχονται από το ίδιο το Debian ή το Ubuntu μπορεί να δημιουργήσουν συγκρούσεις κατά την αναβάθμιση. Δείτε ποιες πηγές έχετε (ls /etc/apt/sources.list.d/) και αν ο δημιουργός τους έχει ήδη έκδοση για τη νέα release.
5. Μια συνεδρία που επιβιώνει μιας διακοπής σύνδεσης. Ξεκινήστε την αναβάθμιση μέσα σε tmux ή screen. Αν χαθεί η σύνδεσή σας στο internet, η αναβάθμιση συνεχίζεται και την ξαναπιάνετε με tmux attach.

Debian: τα βήματα

Από τις σημειώσεις έκδοσης του Debian 13, για αναβάθμιση από το 12 στο 13:

root@web1:~# apt update && apt full-upgrade          # πρώτα πλήρης ενημέρωση της τρέχουσας έκδοσης
root@web1:~# sed -i 's/bookworm/trixie/g' /etc/apt/sources.list.d/debian.sources
root@web1:~# apt update
root@web1:~# apt upgrade --without-new-pkgs          # ελάχιστη αναβάθμιση
root@web1:~# apt full-upgrade                        # πλήρης αναβάθμιση
root@web1:~# reboot

Αν χρησιμοποιείτε ακόμη το /etc/apt/sources.list, προσαρμόστε εκεί την κωδική ονομασία. Τις πηγές τρίτων τις απενεργοποιείτε προσωρινά κατά την αναβάθμιση (μετονομασία σε .disabled) και μετά τις ενεργοποιείτε ξανά με την κωδική ονομασία της νέας έκδοσης, εφόσον ο δημιουργός τη διαθέτει.

Κατά την αναβάθμιση προσέξτε τις ερωτήσεις σχετικά με αρχεία ρυθμίσεων. Αν έχετε τροποποιήσει μόνοι σας ένα αρχείο, όπως το sshd_config, το dpkg σάς ρωτά αν θέλετε να κρατήσετε τη δική σας έκδοση. Κρατήστε τη δική σας έκδοση αν γνωρίζετε γιατί την τροποποιήσατε, και στη συνέχεια συγκρίνετέ την με τη νέα έκδοση (.dpkg-dist).

Μετά την επανεκκίνηση:

anna@web1:~$ cat /etc/os-release | grep VERSION=
VERSION="13 (trixie)"
anna@web1:~$ systemctl --failed
anna@web1:~$ sudo apt autoremove

Το systemctl --failed (μάθημα 6.1) πρέπει να είναι κενό. Ελέγξτε επίσης αν οι ιστότοποι και τα containers σας λειτουργούν και αν η παρακολούθησή σας (μάθημα 8.3) είναι πράσινη.

Ubuntu: do-release-upgrade

Το Ubuntu διαθέτει δικό του πρόγραμμα γι' αυτό:

anna@web1:~$ sudo apt update && sudo apt full-upgrade
anna@web1:~$ sudo do-release-upgrade

Δύο πράγματα που πρέπει να γνωρίζετε. Πρώτον, το Ubuntu προσφέρει αναβάθμιση από μία LTS στην επόμενη μόνο μετά την πρώτη point release (για παράδειγμα 26.04.1, λίγους μήνες μετά τον Απρίλιο). Αυτό γίνεται σκόπιμα: τους πρώτους μήνες επιλύονται τα μεγαλύτερα προβλήματα. Δεύτερον: αν εκτελείτε την αναβάθμιση μέσω SSH, το do-release-upgrade ενημερώνει ότι για λόγους ασφαλείας ξεκινά έναν επιπλέον SSH server σε μια εφεδρική θύρα. Αυτή η θύρα πρέπει τότε να επιτρέπεται από το firewall σας (μάθημα 5.2), αν τη χρειαστείτε· συνήθως δεν τη χρειάζεστε, επειδή έχετε την κονσόλα.

Η μεγάλη παγίδα: λογισμικό εκτός διανομής

Οι αναβαθμίσεις αποτυγχάνουν σχεδόν πάντα εξαιτίας λογισμικού που δεν προέρχεται από τη διανομή. Τρεις συνήθειες κάνουν τη διαφορά:

• Όχι curl https://... | bash. Ένα script από το internet που εκτελείτε απευθείας ως root μπορεί να αλλάξει οτιδήποτε στον server σας: να προσθέσει πηγές, να εμπιστευτεί κλειδιά για όλες τις πηγές, να αντικαταστήσει αρχεία. Δεν ξέρετε τι συνέβη, και στην επόμενη αναβάθμιση κάτι χαλάει. Κατεβάστε ένα τέτοιο script, διαβάστε το και προτιμήστε να εκτελέσετε τα βήματα μόνοι σας.
• Μια επιπλέον πηγή μόνο από τον ίδιο τον δημιουργό, με δικό της κλειδί (Signed-By, μάθημα 4.1), και σημειώστε στην τεκμηρίωση του server σας γιατί υπάρχει.
• Όχι μεμονωμένα αρχεία .deb από ιστότοπους, όταν το ίδιο πακέτο διατίθεται από τη διανομή ή από την πηγή του δημιουργού. Αυτά δεν λαμβάνουν ποτέ ενημερώσεις.

Στο AlmaLinux και στο Rocky Linux

Μια έκδοση "major" (9, 10) λαμβάνει εκεί ενημερώσεις για περίπου δέκα χρόνια, και τις ενδιάμεσες εκδόσεις (9.6, 9.7) τις ενημερώνετε κανονικά με dnf upgrade. Ένα άλμα in-place σε νέα major έκδοση είναι εφικτό με το βοηθητικό πρόγραμμα ELevate (AlmaLinux), αλλά πολλοί διαχειριστές προτιμούν, για ένα άλμα σε νέα major έκδοση, τη νέα εγκατάσταση.

Στην πράξη

Στην οθόνη VPS του WebOké δημιουργείτε πριν από μια αναβάθμιση ένα snapshot (το πολύ δύο ταυτόχρονα, στον ίδιο χώρο αποθήκευσης με το VPS σας) και έχετε την κονσόλα ως δεύτερη είσοδο. Σε άλλους παρόχους οι ονομασίες είναι παρόμοιες: snapshot, VNC ή web console, rescue. Ένα snapshot δεν αντικαθιστά ένα αντίγραφο ασφαλείας εκτός του server· διαγράψτε το όταν όλα λειτουργούν, γιατί μεγαλώνει με κάθε αλλαγή.

Σύνοψη

• Κάθε έκδοση λαμβάνει ενημερώσεις ασφαλείας για μια καθορισμένη περίοδο· μετά φτάνει στο end of life και ο server σας δεν λαμβάνει πλέον διορθώσεις.
• Debian: περίπου τρία χρόνια συν δύο χρόνια LTS· Ubuntu LTS: πέντε χρόνια συν ESM έως δέκα χρόνια. Για έναν server επιλέγετε πάντα μια LTS και σημειώνετε την ημερομηνία λήξης στο ημερολόγιό σας.
• Προετοιμάστε μια αναβάθμιση με ένα snapshot, ένα αντίγραφο ασφαλείας, την κονσόλα, τις σημειώσεις έκδοσης και μια συνεδρία tmux.
• Debian: πηγές στη νέα κωδική ονομασία, apt upgrade --without-new-pkgs, apt full-upgrade· Ubuntu: do-release-upgrade, μετά την πρώτη point release.
• Το λογισμικό εκτός διανομής είναι η μεγαλύτερη πηγή προβλημάτων αναβάθμισης: όχι curl | bash, μόνο πηγές του δημιουργού με δικό τους κλειδί.

Κουίζ

Άσκηση

Άσκηση O4.3: Το σχέδιο αναβάθμισής σας. Βρείτε σε ποια έκδοση τρέχει ο server σας και έως πότε λαμβάνει ενημερώσεις ασφαλείας. Στη συνέχεια καταρτίστε ένα σχέδιο αναβάθμισης: ποιες πηγές τρίτων έχετε, πώς δημιουργείτε ένα snapshot και ένα αντίγραφο ασφαλείας, πώς συνδέεστε μέσω της κονσόλας, ποια βήματα εκτελείτε, πώς ελέγχετε μετά, και αν επιλέγετε αναβάθμιση in-place ή νέα εγκατάσταση (με αιτιολόγηση);

Για περαιτέρω μελέτη

• Snapshots και backups του VPS σας
• Σύνδεση δικού σας ISO ή επανεγκατάσταση του VPS σας
• Εκδόσεις Debian και περίοδοι υποστήριξης: https://www.debian.org/releases/
• Debian 13, σημειώσεις έκδοσης, κεφάλαιο 4 (αναβάθμιση) και 5 (σημεία προσοχής): https://www.debian.org/releases/trixie/release-notes/
• Ubuntu, κύκλος εκδόσεων: https://ubuntu.com/about/release-cycle
• Τεκμηρίωση Ubuntu Server, Upgrade your release: https://ubuntu.com/server/docs/how-to/software/upgrade-your-release/