Επιλογή και εγκατάσταση ενός VPS

Ενότητα 1: Ο πρώτος σας server · Χρόνος ανάγνωσης: 10 λεπτά

Στόχος μαθήματος: Μετά από αυτό το μάθημα μπορείτε να επιλέξετε λειτουργικό σύστημα και εγκατάσταση για το VPS σας, να κάνετε σωστά τις πρώτες ρυθμίσεις και να βρείτε τις εισόδους έκτακτης ανάγκης (κονσόλα, snapshot, επανεγκατάσταση) πριν τις χρειαστείτε.

Βασικές έννοιες: διανομή, LTS, image, cloud-init, κωδικός πρόσβασης root, κλειδί SSH κατά την εγκατάσταση, IPv4 και IPv6, κονσόλα, rescue ή ISO, snapshot, hostname, ζώνη ώρας

Επιλογή διανομής

Το Linux είναι ο πυρήνας (kernel). Αυτό που εγκαθιστάτε είναι μια διανομή: ο kernel μαζί με όλα τα προγράμματα, έναν διαχειριστή πακέτων και μια ομάδα που παρέχει ενημερώσεις. Για servers υπάρχουν δύο μεγάλες οικογένειες:

Επιλέξτε μια έκδοση με μακροχρόνια υποστήριξη. Στο Ubuntu αυτή ονομάζεται LTS (long term support): κάθε δύο χρόνια, τον Απρίλιο, κυκλοφορεί μια έκδοση LTS με πέντε χρόνια τυπικών ενημερώσεων ασφαλείας. Το Ubuntu 24.04 LTS τις λαμβάνει έως τον Μάιο του 2029. Το Ubuntu 26.04 LTS κυκλοφόρησε τον Απρίλιο του 2026. Το Debian κυκλοφορεί περίπου κάθε δύο χρόνια μια νέα σταθερή έκδοση. Το Debian 13 (trixie) κυκλοφόρησε στις 9 Αυγούστου 2025 και, μαζί με το Debian LTS, λαμβάνει περίπου πέντε χρόνια ενημερώσεων (έως τον Ιούνιο του 2030). Στο μάθημα 4.3 θα δείτε πώς μεταβαίνετε αργότερα σε νέα έκδοση.

Γιατί όχι την πιο πρόσφατη «ενδιάμεση έκδοση»; Οι εκδόσεις Ubuntu χωρίς LTS λαμβάνουν ενημερώσεις μόνο για εννέα μήνες. Σε έναν server δεν θέλετε να κάνετε μια μεγάλη αναβάθμιση κάθε χρόνο.

Διστάζετε ανάμεσα σε Debian και Ubuntu; Και τα δύο είναι μια χαρά. Το Debian είναι πιο λιτό και αλλάζει λιγότερο από έκδοση σε έκδοση. Το Ubuntu έχει περισσότερους οδηγούς στο internet και λίγο νεότερο λογισμικό. Οι εντολές αυτού του μαθήματος λειτουργούν και στα δύο.

Το image και το cloud-init

Σε ένα VPS συνήθως δεν κάνετε εγκατάσταση μόνοι σας από DVD εγκατάστασης. Επιλέγετε ένα image: μια έτοιμη, ελάχιστη εγκατάσταση. Στην πρώτη εκκίνηση, ένα πρόγραμμα, το cloud-init, προσαρμόζει αυτή την εγκατάσταση στο δικό σας VPS. Το cloud-init:

• ορίζει το hostname και το δίκτυο,
• μεγαλώνει τον δίσκο στο μέγεθος του πακέτου σας,
• ορίζει τον κωδικό πρόσβασης root ή το κλειδί SSH σας,
• δημιουργεί νέα, μοναδικά host keys για το SSH (τα κλειδιά με τα οποία ο server σας αυτοπαρουσιάζεται, μάθημα 1.3),
• γράφει τα αποτυπώματα (fingerprints) αυτών των host keys στην κονσόλα.

Το τελευταίο είναι πρακτικό: στην κονσόλα μπορείτε αργότερα να ελέγξετε ότι επικοινωνείτε με τον πραγματικό server.

Κωδικός πρόσβασης ή κλειδί κατά την εγκατάσταση

Κατά την εγκατάσταση, ο πίνακας ελέγχου συνήθως ζητά έναν κωδικό πρόσβασης root και προαιρετικά ένα δημόσιο κλειδί SSH. Δώστε και τα δύο:

• Τον κωδικό πρόσβασης τον χρειάζεστε για να συνδεθείτε στην κονσόλα (η κονσόλα δεν υποστηρίζει κλειδιά SSH). Επιλέξτε έναν μεγάλο, μοναδικό κωδικό από τον διαχειριστή κωδικών σας.
• Το κλειδί το χρησιμοποιείτε για το SSH. Έτσι δεν χρειάζεται ποτέ να συνδεθείτε με κωδικό μέσω internet και μπορείτε να απενεργοποιήσετε αμέσως τη σύνδεση με κωδικό στο μάθημα 2.2.

Αν δεν έχετε ακόμη κλειδί, θα το δημιουργήσετε στο μάθημα 2.1. Μπορείτε να το προσθέσετε αργότερα, δεν υπάρχει πρόβλημα.

Τα bots στο internet δοκιμάζουν κωδικούς στη θύρα 22 ήδη λίγα λεπτά μετά την πρώτη εκκίνηση. Με έναν σύντομο ή επαναχρησιμοποιημένο κωδικό root, το ερώτημα δεν είναι «αν» αλλά «πότε».

Οι είσοδοι έκτακτης ανάγκης: βρείτε τις τώρα

Πριν αλλάξετε οτιδήποτε στο SSH ή στο firewall, πρέπει να ξέρετε πώς θα επιστρέψετε αν κλειδώσετε τον εαυτό σας έξω. Ο πίνακας ελέγχου ενός VPS έχει σχεδόν πάντα τρία εργαλεία γι' αυτό:

1. Η κονσόλα. Η οθόνη του VPS σας στον browser, σαν να καθόσαστε με πληκτρολόγιο και οθόνη δίπλα στον server. Λειτουργεί ακόμη κι όταν το SSH, το firewall ή το δίκτυο έχουν χαλάσει. Συνδέεστε με όνομα χρήστη και κωδικό πρόσβασης, όχι με κλειδί.
2. Snapshots. Ένα στιγμιότυπο ολόκληρου του VPS. Δημιουργήστε ένα πριν από κάθε μεγάλη αλλαγή. Αν κάτι πάει στραβά, το επαναφέρετε. Ένα snapshot βρίσκεται συνήθως στον ίδιο αποθηκευτικό χώρο με το VPS σας και επομένως δεν είναι αντίγραφο ασφαλείας (μάθημα 8.1).
3. Rescue ή ISO. Εκκίνηση από σύστημα διάσωσης ή από ISO εγκατάστασης, για να επισκευάσετε τον δίσκο σας όταν ο ίδιος ο server δεν ξεκινά πια. Και ως έσχατη λύση: η επανεγκατάσταση, που σβήνει τα πάντα.

Στη WebOké τα βρίσκετε στην οθόνη του VPS: Κονσόλα, η καρτέλα Snapshots, η καρτέλα ISO και rDNS, και η επανεγκατάσταση στις Ρυθμίσεις. Σε άλλους παρόχους λειτουργεί παρόμοια, με ονόματα όπως «VNC-console», «rescue mode» ή «rebuild».

Κάντε το αμέσως: ανοίξτε μία φορά την κονσόλα και συνδεθείτε. Έτσι ξέρετε ότι λειτουργεί και βλέπετε πού βρίσκεται το κουμπί για επικόλληση (σε μια κονσόλα η αντιγραφή και επικόλληση συχνά λειτουργεί διαφορετικά).

Οι πρώτες ρυθμίσεις

Συνδεθείτε (μέσω της κονσόλας ή του SSH, μάθημα 1.3) και δείτε τι έχετε:

root@web1:~# cat /etc/os-release
PRETTY_NAME="Debian GNU/Linux 13 (trixie)"
NAME="Debian GNU/Linux"
VERSION_ID="13"
...
root@web1:~# hostnamectl
 Static hostname: web1
...
Operating System: Debian GNU/Linux 13 (trixie)
          Kernel: Linux 6.12.0-...

Τρία πράγματα που πρέπει να ρυθμίσετε σωστά τώρα:

Hostname. Δώστε στον server σας ένα όνομα που αναγνωρίζετε, κατά προτίμηση το πλήρες όνομα που θα βάλετε αργότερα και στο DNS:

root@web1:~# hostnamectl set-hostname web1.example.com

Ζώνη ώρας και ώρα. Τα αρχεία καταγραφής είναι χρήσιμα μόνο αν η ώρα είναι σωστή. Οι servers είναι συχνά ρυθμισμένοι σε UTC. Αυτό είναι μια χαρά, αρκεί να το γνωρίζετε. Το παρακάτω παράδειγμα ορίζει την ώρα της Ολλανδίας. Επιλέξτε τη δική σας ζώνη, για την Ελλάδα είναι η Europe/Athens:

root@web1:~# timedatectl set-timezone Europe/Amsterdam
root@web1:~# timedatectl
...
System clock synchronized: yes
              NTP service: active

Αν στο System clock synchronized δεν εμφανίζεται yes, η ώρα θα αρχίσει να αποκλίνει. Αυτό δημιουργεί προβλήματα στα πιστοποιητικά και στα αρχεία καταγραφής.

Ενημέρωση. Ένα image είναι συχνά μερικών εβδομάδων. Ενημερώστε αμέσως:

root@web1:~# apt update && apt upgrade

Στην ενότητα 4 θα δείτε ακριβώς τι κάνουν αυτές οι εντολές και πώς το αυτοματοποιείτε.

IPv4 και IPv6

Το VPS σας συνήθως λαμβάνει μια διεύθυνση IPv4 (για παράδειγμα 192.0.2.10) και μια διεύθυνση IPv6 ή ένα ολόκληρο μπλοκ IPv6 (για παράδειγμα 2001:db8:10::10). Δείτε ποιες διευθύνσεις έχει ο server σας:

root@web1:~# ip -brief address
lo     UNKNOWN  127.0.0.1/8 ::1/128
eth0   UP       192.0.2.10/24 2001:db8:10::10/64 fe80::...

Σημειώστε και τις δύο. Η παράλειψη του IPv6 είναι ένα από τα πιο συχνά λάθη στη διαχείριση servers: ένα firewall που προστατεύει μόνο το IPv4 (μάθημα 5.2), μια εγγραφή AAAA προς μια διεύθυνση όπου δεν ακούει τίποτα (μάθημα 7.1). Οι διευθύνσεις που ξεκινούν με fe80: είναι link-local και ισχύουν μόνο μέσα στο τοπικό δίκτυο. Αυτές δεν τις χρησιμοποιείτε για DNS.

Σε AlmaLinux και Rocky Linux

Και εδώ υπάρχουν εκδόσεις με μακροχρόνια υποστήριξη (περίπου δέκα χρόνια ανά κύρια έκδοση). Η ενημέρωση γίνεται με dnf upgrade. Τα hostnamectl και timedatectl λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. Το SELinux είναι ενεργό από προεπιλογή. Στο μάθημα 10.1 θα δείτε γιατί το αφήνετε ενεργό.

Σύνοψη

• Επιλέξτε μια διανομή με μακροχρόνια υποστήριξη: Debian stable ή Ubuntu LTS (κύρια γραμμή αυτού του μαθήματος), ή AlmaLinux/Rocky Linux.
• Ένα image μαζί με το cloud-init σάς δίνει μια ελάχιστη εγκατάσταση με νέα host keys. Τα αποτυπώματα εμφανίζονται στην κονσόλα.
• Κατά την εγκατάσταση ορίστε έναν ισχυρό κωδικό root (για την κονσόλα) και το δημόσιο κλειδί SSH σας (για το SSH).
• Βρείτε την κονσόλα, τα snapshots και το rescue/ISO πριν τα χρειαστείτε και δοκιμάστε την κονσόλα μία φορά.
• Ρυθμίστε σωστά το hostname και τη ζώνη ώρας, ελέγξτε τον συγχρονισμό της ώρας, ενημερώστε και σημειώστε τις διευθύνσεις IPv4 και IPv6.

Κουίζ

Άσκηση

Άσκηση O1.2: Προετοιμασία του server σας. Εγκαταστήστε το VPS σας (ή μια εικονική μηχανή), συνδεθείτε μία φορά μέσω της κονσόλας, δημιουργήστε ένα snapshot, ορίστε hostname και ζώνη ώρας, ενημερώστε και σημειώστε IPv4, IPv6, διανομή και έκδοση. Τσεκάρετε τη λίστα ελέγχου.

Για περαιτέρω μελέτη

Στη WebOké τα στοιχεία ονομάζονται όπως σε αυτά τα άρθρα. Σε άλλους παρόχους λειτουργεί παρόμοια.

• Ξεκινώντας με το VPS σας
• Σύνδεση δικού σας ISO ή επανεγκατάσταση του VPS σας
• Δεν έχετε πια πρόσβαση στο VPS σας: τι κάνετε;
• Snapshots και backups του VPS σας
• Ubuntu, κύκλος εκδόσεων: https://ubuntu.com/about/release-cycle
• Debian, εκδόσεις: https://www.debian.org/releases/