De eerste commando's op je VPS: rondkijken op de commandoregel
Je bent voor het eerst ingelogd op je VPS en ziet alleen een knipperende cursor. Met een handvol commando's vind je je weg: waar je staat, wat er in een map zit, hoe je een bestand leest of aanpast en hoe je server ervoor staat. Nog niet ingelogd? Lees eerst Inloggen op je VPS met SSH (en een SSH-sleutel maken) en vergelijk bij de eerste keer de vingerafdruk, zoals in De eerste keer inloggen met SSH.
De prompt lezen
Links van de cursor staat de prompt, bijvoorbeeld anna@web1:~$. Daar lees je wie je bent (anna), op welke server (web1) en in welke map (~ is je eigen thuismap). Het laatste teken is belangrijk: $ is een gewone gebruiker, # is root. Root mag alles, zonder "weet je het zeker". Werk daarom liever met een eigen gebruiker en zet sudo voor commando's die beheerrechten nodig hebben. Hoe je die gebruiker maakt, staat in Een eigen gebruiker met sudo.
Rondkijken in mappen
| Commando | Wat het doet |
|---|---|
pwd | Laat zien in welke map je nu staat |
ls -la | Toont de inhoud van de map, met rechten, eigenaar en grootte, ook verborgen bestanden (namen die met een punt beginnen, zoals .ssh) |
cd /etc/ssh | Gaat naar een map. cd .. is een map omhoog, cd zonder iets erachter brengt je terug naar je thuismap |
Een paar mappen kom je steeds tegen: /etc (configuratie), /var/log (logbestanden), /home (thuismappen), /root (thuismap van root) en /var/www of /srv (websites en diensten). Hoofdletters tellen: /etc/SSH bestaat niet, /etc/ssh wel.
Bestanden lezen en bewerken
cat bestandtoont een kort bestand in één keer.less bestandlaat je bladeren met de pijltjes en de spatiebalk. Zoeken doe je met/woord, stoppen metq.tail -n 50 bestandtoont de laatste 50 regels, handig voor logbestanden.nano bestandopent een eenvoudige editor. Opslaan is Ctrl+O en Enter, afsluiten Ctrl+X.
Maak een kopie voordat je een configuratiebestand aanpast, bijvoorbeeld sudo cp /etc/ssh/sshd_config /etc/ssh/sshd_config.bak. Verander één ding tegelijk, en test de configuratie voordat je de dienst herstart: veel programma's hebben daar een eigen commando voor, zoals sudo sshd -t of sudo nginx -t.
Hoe staat je server ervoor?
| Commando | Wat je ziet |
|---|---|
cat /etc/os-release | Welk besturingssysteem en welke versie er draait, bijvoorbeeld Debian 13 of Ubuntu 24.04 LTS |
uptime | Hoe lang de server al aan staat en de belasting (load) over 1, 5 en 15 minuten |
df -h | Vrije schijfruimte. Een volle schijf is een veelvoorkomende reden dat een server "zomaar" stopt |
free -h | Geheugen. Kijk naar de kolom available, niet naar free: Linux gebruikt vrij geheugen als cache en geeft het terug als een programma het nodig heeft |
ip -brief address | De IP-adressen van je server |
Loopt je schijf vol of is de server traag, kijk dan in Schijf vol, geheugen vol of traag. Meer schijfruimte nodig? Zie Schijfruimte van je VPS vergroten.
Hulp vinden
man lsopent de handleiding van een commando. Bladeren en zoeken gaat net als inless. Ontbreken de handleidingen, installeer ze dan metsudo apt install man-db.ls --helpgeeft bij de meeste commando's een korte lijst met opties.- De Tab-toets vult namen van commando's en bestanden aan. Dat scheelt typfouten. Met het pijltje omhoog haal je eerdere commando's terug.
rm heeft geen prullenbak: weg is weg. Wees extra voorzichtig met rm -r (een map met alles erin) en met jokertekens zoals *, en zeker als je root bent. Plak ook geen commando's van internet zonder ze eerst te lezen. Maak voor een grote wijziging een snapshot, zie Snapshots en backups van je VPS.Je VPS is volledig zelfbeheer: wat er binnen je server gebeurt, beheer je zelf. Wij helpen met het WebOké-deel, zoals het VPS-scherm, het netwerk en snapshots. Werk je liever met een hostingpakket? Daar heb je een kleinere commandoregel, zie SSH-toegang en de Terminal in DirectAdmin: welke pakketten en hoe je inlogt.
Meer leren? Volg de gratis cursus VPS en Linux-serverbeheer, les 1.4 Rondkijken op de commandoregel.